Overleven in Lent - deel 6: Oorlog

Jenneke Dijckman (1745 – 1827), oudovergrootmoeder

Was Marjan uit de Elzas een voorbode? In het najaar van 1794 lopen Franse troepen de generaliteitslanden onder de voet.  Er wordt in allerijl een verdedigingslinie opgeworpen langs de noordelijke waaloever, met Lent – of all places – als speerpunt. Troepen uit Hannover worden daar gelegerd en gedragen zich alsof zij in vijandelijk gebied zijn.

Door Adam Vandelincourt 

Inkwartiering zorgt voor veel overlast. Gebrek aan hout om te stoken in de bivaks in het veld (het was bitter koud dat najaar) betekent dat de soldaten hele boomgaarden rooien en schuren en achterhuizen slopen. Door onvoorzichtigheid breken er branden uit en de Lentse kerk is een lazaret voor de vele patiënten die getroffen zijn door een dysenterie-epidemie.

Voor de inwoners ontstaat zo’n onleefbare situatie dat op 6 december de laatste wordt verjaagd. Jenneke, die de 50 nadert, zal dan al zijn vertrokken. Waarheen? Heeft ze nog familie in Ressen?

Franse artillerie beschiet Lent

De verdedigingslinie faalt en de Fransen trekken over de bevroren Waal.
Mr. Wicherlinck, secretaris van de Staten van Overijssel, schrijft hier over:

‘Toen de Fransen die bij Gendt over de bevroren Waal waren getrokken via Bemmel in Lent kwamen troffen zij een spookdorp aan waar geen vrijheidsboom werd geplant; er woonde niemand meer. Langzaam druppelden na de invasie de gevluchte en verjaagde dorpelingen in hun gehavend dorp terug om aan een moeizame wederopbouw te beginnen zonder hulp van wie dan ook want het land verkeerde in een diepe malaise. Er volgden maanden van honger en ontbering in een strenge winter. Met veel zieken en sterfgevallen.’

Niks nieuws dus voor Jenneke, al is het niet zeker dat zij snel weer naar Lent terugkeert. De eerste provisorische volkstelling in de Bataafse republiek in 1796 toont aan dat 603 inwoners inmiddels weer in hun dorp wonen. In 1808 is dat aantal tot 843 gestegen. Nog altijd minder dan voor de Franse invasie toen het aantal inwoners rond 1.000 bedroeg.

Met grote dank aan de website van de Lentse Historische Kring, waar ik veel informatie over de geschiedenis van Lent heb gevonden.

Overleven in Lent - deel 1: Een verstrooide dominee

Jenneke Dijckman (1745 – 1827), oudovergrootmoeder

Bij haar doop in Ressen gaat het mis. Men vergeet de datum te noteren, zodat we alleen weten in welk jaar Jenneke is geboren: 1745. Maar er is meer: we herkennen in de registratie twee verschillende handschriften. De eerste hand heeft geschreven: 'den        Een        gedoopt  van Willem Dijckman en Hilleken Garritsen Egteluyden en is genaamt’, waarop een tweede hand daar ‘Dogter’ en ‘Jenneke’ aan heeft toegevoegd. Wat is hier gebeurd?

Ik zie een behulpzame koster uit Bemmel, die slechts nu en dan de kleine kerkgemeente van Ressen aandoet, alvast de doop noteren zodat de dominee alleen nog de details – geslacht, naam, datum – hoeft in te vullen. Moeder Hilleken loopt op alle dagen, of is al aan het bevallen, dus dat de doop er komt is zeker (ook doodgeboren kinderen werden veelal gedoopt). In een gehucht als Ressen zal hij daarvan ongetwijfeld op de hoogte zijn.

De goede bedoeling van de koster ten spijt gaat het echter mis: de dominee noteert na de doop wel het geslacht en de naam van het kind, maar vergeet de doopdatum op te schrijven. Waarom is die op een later tijdstip niet alsnog toegevoegd?

Als we iets verder kijken in het doopboek zien we dat er dat jaar in Ressen slechts twee dopen waren, waarvan de tweede op 12 december. Waarschijnlijk is Jenneke maanden eerder gedoopt, heeft het boek al die tijd onaangeroerd gelegen en zag de koster de omissie van zijn baas pas toen hij het op 12 december opensloeg. En toen kon de dominee zich natuurlijk niet meer de exacte datum van haar doop herinneren...

Met zo'n dooplocatie is het trouwens niet verwonderlijk dat je verstrooid raakt. Het twaafde-eeuwse kerkje van Ressen ligt er ook nu nog schilderachtig bij.